เศรษฐกิจสีน้ำเงินมีศักยภาพอย่างไร?
โดย TRISTAN BOVE | EARTH.ORG | 25 กุมภาพันธ์ 2021 | 13 นาที
เศรษฐกิจสีน้ำเงินมีศักยภาพอย่างไร?
กลางศตวรรษที่ 20 เทคโนโลยีเกษตรใหม่ เช่น ชลประทานแบบควบคุม สารกำจัดศัตรูพืช และปุ๋ยเคมีแพร่หลายขึ้น ช่วยเปิดยุคปฏิวัติเขียวที่มีบทบาทสำคัญในการเลี้ยงประชากรโลกที่เพิ่มขึ้น แม้สำคัญต่อพัฒนาการของมนุษย์ แต่แทบไม่มีข้อโต้แย้งว่าการปฏิวัติเขียวยังสร้างความเสียหายอย่างมากต่อความหลากหลายทางชีวภาพ ต้องอาศัยการตัดป่าอย่างกว้างขวาง และตั้งอยู่บนการเพิ่มการปล่อยก๊าซเรือนกระจกของภาคเกษตรอย่างมาก เราต้องมีแบบจำลองเศรษฐกิจการผลิตและการใช้ทรัพยากรใหม่ เพื่อลดผลกระทบที่มนุษย์ทำให้ระบบนิเวศบนบกเสื่อมโทรม และใช้ทรัพยากรกับบริการระบบนิเวศที่มีให้เกิดประโยชน์เต็มที่ เศรษฐกิจสีน้ำเงินอาจเป็นหน้าถัดไปของเรื่องราวการพัฒนาเศรษฐกิจมนุษย์ เพราะเป็นระบบที่อาจบรรลุทั้งสองเป้าหมายนี้และมากกว่านั้น
—
เศรษฐกิจสีน้ำเงินครอบคลุมกิจกรรมทางเศรษฐกิจทั้งหมดที่เกี่ยวข้องกับมหาสมุทรและระบบนิเวศชายฝั่ง หากพัฒนาเต็มรูปแบบ พื้นที่เหล่านี้จะเป็นกลไกหลักในการใช้และผลิตทรัพยากร รวมถึงการเติบโตทางเศรษฐกิจ แนวคิดนี้เน้นปกป้องและพัฒนามหาสมุทรอย่างยั่งยืน พร้อมนโยบายดูแลระบบนิเวศ สัตว์ป่า และทรัพยากรทะเลให้ดีขึ้น เศรษฐกิจสีน้ำเงินถือเป็นส่วนหนึ่งของเศรษฐกิจสีเขียว ที่กว้างกว่า ซึ่งเน้นใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพและเป็นธรรม และพัฒนาอย่างยั่งยืนโดยไม่ทำให้สิ่งแวดล้อมเสื่อมโทรม เศรษฐกิจสีน้ำเงินประกอบด้วยหลายภาคส่วน เช่น การผลิตอาหาร ท่องเที่ยว พลังงาน ขนส่ง และจัดการขยะ มูลค่าผลผลิตทางเศรษฐกิจทั่วโลกจากกิจกรรมเศรษฐกิจสีน้ำเงิน ในปัจจุบันอยู่ที่ประมาณ 1.5 ล้านล้านดอลลาร์สหรัฐ โดยทั่วไปกิจกรรมเหล่านี้เป็นอุตสาหกรรมที่กำลังขยายตัวรวดเร็วและยังมีพื้นที่สำหรับนวัตกรรมและความก้าวหน้าทางเทคนิคอีกมาก เช่น รายงานปี 2018 ขององค์การอาหารและเกษตรแห่งสหประชาชาติ พบว่าการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ ซึ่งรวมการเลี้ยงปลา สัตว์น้ำเปลือกแข็ง สาหร่าย และสิ่งมีชีวิตทะเลอื่นอย่างเป็นระบบ เป็นภาคผลิตอาหารที่โตเร็วที่สุด และจะยังคงเป็นเช่นนั้นในปีต่อ ๆ ไป โดยจัดหาปลาเพื่อการบริโภคของมนุษย์ 60% ภายในปี 2030 งานประมาณ 350 ล้านตำแหน่ง ทั่วโลกเชื่อมโยงกับประมงและกิจกรรมเศรษฐกิจทางทะเลหรือชายฝั่งอื่น
เครือจักรภพแห่งประชาชาติ; 2016. ประโยชน์ที่อาจได้จากการพัฒนาเศรษฐกิจสีน้ำเงินมีมหาศาล ได้แก่ การจัดการบกและทะเลที่มีประสิทธิภาพขึ้น การดูแลและกำกับระบบนิเวศทะเลที่ดีขึ้น แบบจำลองมาตรฐานสุขภาพโลกและการเติบโตทางสังคมเศรษฐกิจที่เป็นธรรมขึ้น การลดการปล่อยก๊าซ และความสามารถรับมือการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ หากรัฐบาลย้ายจุดเน้นเศรษฐกิจแม้เพียงบางส่วนจากการใช้และผลิตทรัพยากรบนบก เศรษฐกิจสีน้ำเงินก็อาจเป็นอนาคตของการพัฒนาที่ยั่งยืน
การให้ความสำคัญกับเศรษฐกิจสีน้ำเงินหมายถึงการลงทุนโครงสร้างพื้นฐาน เทคโนโลยี วิจัยและพัฒนา การสร้างงาน และการศึกษาที่เกี่ยวข้อง ขณะนี้เป็นข้อเสนอที่ทำได้ยาก เพราะเราลงทุนกับกิจกรรมบนบกมาก โดยเฉพาะเกษตรกรรม แม้เกษตรกรรมทั่วโลก คิดเป็นเพียง 3% ของ GDP โลก แต่ในประเทศกำลังพัฒนาหลายแห่งอาจมากกว่า 25% ของ GDP ภายในประเทศ พื้นผิวแผ่นดินโลก 38% ใช้เพื่อเกษตรกรรม โดย 26% ใช้ผลิตปศุสัตว์ แต่ละปี มีไก่ประมาณ 50,000 ล้านตัว หมู 1,500 ล้านตัว แกะ 545 ล้านตัว แพะ 444 ล้านตัว และโค 300 ล้านตัวถูกฆ่าเพื่อเป็นเนื้อสัตว์ การปฏิวัติเขียวสร้างอุตสาหกรรมเกษตรบนบกขนาดมหึมา การแทนที่แม้บางส่วนด้วยเศรษฐกิจสีน้ำเงินจึงเป็นงานยากและอาจสร้างความเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่
การเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำและความต้องการอาหารที่เพิ่มขึ้น
ภายในกลางศตวรรษ โลกต้องจัดหาอาหารให้คนเพิ่มอีกสองพันล้านคน จากวันนี้ และอาจมีประชากรรวม 11,000 ล้านคนในปี 2100 เมื่อประเทศในซีกโลกใต้พัฒนา รูปแบบอาหารจะเปลี่ยน ตามรายได้ที่เพิ่มและความต้องการเนื้อสัตว์ที่สูงขึ้น นี่เป็นปัญหาเพราะเกษตรกรรมบนบก การเปลี่ยนการใช้ที่ดิน ตัดป่า และเลี้ยงสัตว์รวมกันเป็นภาคส่วนที่ปล่อยก๊าซเรือนกระจกมากเป็นอันดับสอง ของโลก เราต้องหาทางเลือกที่เอื้อต่อการเติบโตอย่างเป็นธรรมและจำกัดความเสียหายสิ่งแวดล้อม เพื่อลดแรงกดดันจากประชากรและความต้องการอาหารต่อเกษตรบนบก
การเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำเป็นส่วนสำคัญของเศรษฐกิจสีน้ำเงิน ช่วยให้ใช้ศักยภาพการผลิตอาหารในมหาสมุทรที่กว้างใหญ่และยังใช้ประโยชน์ค่อนข้างน้อย คำนี้ครอบคลุมทั้งฟาร์มน้ำจืด ภายในแผ่นดิน และชายฝั่ง แต่น่าเสียดายที่การเพาะเลี้ยงในน้ำจืดมักก่อผลเสียต่อสิ่งแวดล้อมเกือบเท่าเกษตรทั่วไป และอาจกระทบระบบนิเวศทะเล สิ่งมีชีวิต และชุมชนมนุษย์
ของเสียจากฟาร์มอาจลดออกซิเจนในน้ำ ทำให้เกิดสาหร่ายสะพรั่งและเขตไร้ออกซิเจน นอกจากนี้ยังมีความกังวลเรื่องการนำสัตว์ทะเลต่างถิ่น เข้ามาเลี้ยงและการหลุดรอด ซึ่งอาจรบกวนระบบนิเวศและห่วงโซ่อาหารท้องถิ่น
เพื่อตอบสนองข้อกังวลเหล่านี้ การเพาะเลี้ยงในทะเลเปิดซึ่งกำลังเกิดขึ้นอาจช่วยลดผลเสียของการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำได้ Mariculture ในที่นี้หมายถึงการเพาะเลี้ยงนอกชายฝั่งในมหาสมุทรเปิด ซึ่งมีประโยชน์ด้านสิ่งแวดล้อมหลายด้านเมื่อเทียบกับการเพาะเลี้ยงน้ำจืดหรือชายฝั่งแบบเดิม
แผนที่ด้านล่างแสดงผลผลิตปฐมภูมิสุทธิเฉลี่ยของมหาสมุทร หรือความเข้มข้นของสิ่งมีชีวิตขนาดจิ๋วและผู้ผลิตขั้นต้นอื่น เช่น แพลงก์ตอนพืช พื้นที่สีเขียว เหลือง และแดงมีผู้ผลิตขั้นต้นเข้มข้น จึงมีสายใยอาหารและระบบนิเวศซับซ้อนและหลากหลายกว่า พื้นที่เหล่านี้ส่วนใหญ่อยู่รอบแผ่นดิน ส่วนสีน้ำเงินเข้มคือทะเลเปิดที่มีสารอาหาร อินทรียวัตถุ และสิ่งมีชีวิตค่อนข้างน้อย การเพาะเลี้ยงในทะเลลึกมีความเสี่ยงต่อความเสื่อมโทรมสิ่งแวดล้อมต่ำลงมาก เพราะฟาร์มอยู่ห่างจากระบบนิเวศทะเลขนาดใหญ่ที่ใกล้ที่สุดหลายกิโลเมตร
แต่ข้อกังวลบางอย่างยังคงอยู่ แม้บริเวณที่มีสิ่งมีชีวิตค่อนข้างน้อย ของเสียอินทรีย์และอนินทรีย์อาจจมสู่ก้นทะเลและรบกวนระบบนิเวศขนาดเล็กบนที่ราบทะเลลึก กระแสน้ำในทะเลเปิดยังมักแรงกว่า จึงอาจกระจายของเสียไปทั่วมหาสมุทรหากจัดการฟาร์มไม่ถูกต้อง อีกทั้งมีการพบว่าผู้เพาะเลี้ยงใช้ยาปฏิชีวนะ ในฟาร์มทะเลเปิดในปริมาณน่ากังวล
ผู้สนับสนุนเชื่อว่าความท้าทายเหล่านี้แม้เร่งด่วนก็จัดการได้ และทะเลเปิดเหมาะกับการแก้ปัญหา พื้นที่มากขึ้นช่วยให้กระชังใหญ่ขึ้นและลดความแออัด ซึ่งเป็นสาเหตุสำคัญของมลพิษจากของเสียฟาร์มปลา ข้อมูลผลกระทบของสัตว์ต่างถิ่นที่หลุดรอดยังไม่อาจสรุปชัดเจน เมื่อปลาแซลมอนแอตแลนติกหลายพันตัวหลุดจากฟาร์ม ในแปซิฟิกปี 2017 ผู้สังเกตการณ์ส่วนใหญ่ไม่คิดว่าจะรบกวนห่วงโซ่อาหารอย่างมีนัยสำคัญ และเห็นว่าไม่น่ารอดในธรรมชาติ เพราะคุ้นกับอาหารเม็ดสำเร็จรูป
อย่างไรก็ตาม จุดดึงดูดสำคัญของประมงและการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำคือประโยชน์ที่ชัดเจนของการผลิตอาหารในทะเลเมื่อเทียบกับเกษตรบนบกแบบเดิม
การเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำใช้ทรัพยากรและพลังงานน้อยกว่าฟาร์มบนบก เพราะปลาเปลี่ยนอาหารเป็นเนื้อที่มนุษย์กินได้มีประสิทธิภาพกว่ามาก ปลาเป็นสัตว์เลือดเย็นและไม่ต้องต้านแรงโน้มถ่วง จึงมีโครงกระดูกและกล้ามเนื้อเล็กและใช้พลังงานน้อยกว่าสัตว์บนบก รวมถึงใช้อาหารน้อยกว่า โคหนึ่งตัวต้องใช้ธัญพืช 10 ปอนด์เพื่อให้เนื้อที่กินได้หนึ่งปอนด์ ส่วนปลาแซลมอนใช้วัตถุดิบพืชและโปรตีนเพียง 1.3 ปอนด์เพื่อให้เนื้อปริมาณเท่ากัน
สัตว์ทะเลบางชนิดมีประสิทธิภาพยิ่งกว่า หอย เช่น หอยกาบและหอยเชลล์กินอาหารโดยกรองอินทรียวัตถุรอบตัว จึงไม่ต้องให้อาหาร การเลี้ยงหอยเพื่อบริโภคจึงแทบไม่มีต้นทุนอาหารในอัตราเปลี่ยนอาหารเป็นผลผลิต และยังใช้กำจัดมลพิษในน้ำและรับมือภาวะสารอาหารเกิน ได้
ประสิทธิภาพแปลงอาหารของปลาเมื่อเทียบกับปศุสัตว์เป็นเหตุผลหลักของคาร์บอนฟุตพริ้นท์ที่ต่ำของการเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำ ซึ่ง FAO ประมาณไว้ราว 0.45% ของการปล่อยทั่วโลก ต่ำกว่าการปล่อยปศุสัตว์รวม 14.5% อย่างมาก จริงอยู่ว่าส่วนหนึ่งเป็นเพราะปศุสัตว์เป็นอุตสาหกรรมใหญ่กว่ามาก แต่ประสิทธิภาพแปลงอาหารที่ดีกว่าทำให้การเพาะเลี้ยงปลามีอัตราการปล่อยต่อหัวต่ำกว่าปศุสัตว์ส่วนใหญ่ นอกจากนี้ ปลาไม่ต้องใช้น้ำจืดเพื่อดำรงชีวิต ขณะที่การชลประทานบนบกคิดเป็น 70% ของการใช้น้ำจืดทั่วโลก
ความกังวลด้านพื้นที่ส่วนใหญ่ก็ไม่มีมูลรองรับ การศึกษาปี 2017 ของมหาวิทยาลัยแคลิฟอร์เนียพบว่า หากย้ายฟาร์มปลาออกนอกชายฝั่ง ฟาร์มที่ครอบคลุมพื้นที่ทะเลเพียง 0.025% สามารถตอบสนองความต้องการอาหารทั่วโลกและเปิดโอกาสให้ประชากรปลาธรรมชาติฟื้นตัว ปัจจัยเหล่านี้รวมกันช่วยลดคาร์บอนฟุตพริ้นท์ส่วนบุคคลเมื่อปลาเป็นแหล่งโปรตีนหลัก การศึกษาปี 2014 ในสหราชอาณาจักรพบว่าผู้กินปลาแต่ไม่กินเนื้อสัตว์บกมีคาร์บอนฟุตพริ้นท์ครึ่งหนึ่งของผู้กินเนื้อสัตว์มาก
ประโยชน์ของเศรษฐกิจที่ใช้ปลาเป็นโปรตีนหลักไม่ได้มีเพียงการลดการปล่อยและใช้ที่ดินมีประสิทธิภาพขึ้น การเปลี่ยนจากอาหารเนื้อสัตว์เป็นหลักมากินปลาอาจมีประโยชน์สุขภาพมาก การศึกษาปี 2019 ในเดนมาร์กพบว่า การแทนเนื้อแดงด้วยปลาในอาหารของชาวเดนมาร์กอาจป้องกันการเสียชีวิตจากโรคหลอดเลือดหัวใจราว 170 รายต่อปี และเพิ่มปีชีวิตที่มีสุขภาพดีรวม 7,000 ปีต่อปี การศึกษายังสรุปว่าความเสี่ยงสุขภาพจากเนื้อแดงเพิ่มตามอายุ และผู้ชายมีโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนจากการบริโภคเนื้อสัตว์มากเป็นพิเศษ
เศรษฐกิจสีน้ำเงินเพื่อรับมือการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ
มหาสมุทรเป็นระบบธรรมชาติสำคัญที่หล่อเลี้ยงชีวิตและการทำกินทั่วโลก สิ่งมีชีวิต 80% บนโลกอาศัยในมหาสมุทร ผู้คน 3,500 ล้านคน พึ่งทะเลเป็นแหล่งอาหารหลัก มหาสมุทรเป็นระบบหลักของโลกในการกักเก็บคาร์บอนเช่นเดียวกับดินและพืช แม้สำคัญต่อการพัฒนามนุษย์และมาตรฐานชีวิตปัจจุบัน เรากลับเพิ่งเริ่มเข้าใจบริการที่ทะเลมอบให้ได้
เศรษฐกิจสีน้ำเงินสามารถใช้ศักยภาพกักเก็บคาร์บอนมหาศาล ของมหาสมุทร ซึ่งดูดซับ CO2 ที่มนุษย์ปล่อยรายปีได้ถึงหนึ่งในสาม ศักยภาพนี้ส่วนใหญ่มาจากระบบนิเวศเฉพาะตามชายฝั่ง ถิ่นอาศัยทะเลที่มีพืช เช่น ป่าชายเลน พื้นที่พรุ บึงน้ำเค็ม และหญ้าทะเล ครอบคลุมพื้นทะเลน้อยกว่า 1% แต่อาจคิดเป็นกว่า 70% ของการเก็บคาร์บอนทั้งหมดในตะกอนทะเล
CO2 ที่มหาสมุทรและระบบนิเวศชายฝั่งดูดซับเรียกว่า “คาร์บอนสีน้ำเงิน” และมีปริมาณมากกว่าคาร์บอนที่เก็บในแทบทุกระบบนิเวศอื่นบนโลก หญ้าทะเลและพืชทะเลชายฝั่งมีเพียง 0.05% ของชีวมวลพืช แต่เก็บคาร์บอนต่อปีได้เทียบเท่าชีวมวลบนบกทั้งหมด ดินชายฝั่งที่มีน้ำขังแทบไม่มีออกซิเจน พืชที่เก็บคาร์บอนจึงสลายตัวช้ากว่าในระบบนิเวศอื่นมาก ทำให้กักคาร์บอนได้นานขึ้น
ระบบนิเวศทะเลอื่นให้บริการชุมชนชายฝั่งโดยตรงยิ่งกว่า โครงสร้างพื้นฐานธรรมชาติทางทะเล เช่น แนวปะการัง ป่าชายเลน และพื้นที่ชุ่มน้ำป้องกันเฮอริเคน พายุ และน้ำท่วม ช่วยลดการกัดเซาะชายฝั่ง กรองน้ำ และลดความเค็มในดินกับความเสียหายชายฝั่งอย่างมาก เช่น แนวปะการังสมบูรณ์ดูดซับพลังงานคลื่นระหว่างพายุได้ถึง 97%
มหาสมุทรยังเป็นพื้นที่ผลิตพลังงานหมุนเวียนที่ได้รับความนิยมขึ้น เมื่อความต้องการพลังงานทางเลือกทั่วโลกเพิ่ม บริเวณชายฝั่งและนอกชายฝั่งเป็นทำเลเหมาะกับโครงสร้างพื้นฐานพลังงานลม คลื่น และน้ำขึ้นน้ำลง โดยเฉพาะลมนอกชายฝั่งเป็นหนึ่งในภาคพลังงานที่โตเร็วที่สุด ทบวงการพลังงานระหว่างประเทศ ประมาณว่าตลาดลมนอกชายฝั่งเติบโต 30% ระหว่างปี 2010–2018 และคาดว่าจะเป็นอุตสาหกรรมมูลค่า 1 ล้านล้านดอลลาร์ภายในปี 2040 โดยมี EU สหราชอาณาจักร และจีนเป็นผู้นำ ขอบเขตและศักยภาพน่าตื่นเต้น เพราะอาจผลิตได้มากกว่า 18 เท่าของความต้องการพลังงานรายปีทั่วโลกในปัจจุบัน เช่นเดียวกับหลายภาคของเศรษฐกิจสีน้ำเงิน ลมนอกชายฝั่งเป็นอุตสาหกรรมและเทคโนโลยีเริ่มต้นที่ได้ประโยชน์จากนวัตกรรมและความเชื่อมั่นนักลงทุนอย่างต่อเนื่อง
เศรษฐกิจสีน้ำเงินสามารถใช้ศักยภาพมหาศาลของทะเลและชายฝั่งเพื่อลดการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและปกป้องชุมชนจากผลกระทบ การสร้างระบบเศรษฐกิจที่ให้คุณค่าต่อผลิตภาพธรรมชาติของทะเลเป็นสิ่งจำเป็น เพื่อให้เราไม่เพียงใช้ประโยชน์ แต่ยังมีเครื่องมือและเหตุผลเชิงเศรษฐกิจในการปกป้อง แนวโน้มเศรษฐกิจปัจจุบันทำให้ทะเลเสื่อมโทรมรวดเร็วผ่านมลพิษ การเปลี่ยนถิ่นอาศัยทะเลและชายฝั่ง การเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศ และการใช้ทรัพยากรทะเลที่ไม่ยั่งยืนและไร้การกำกับ การส่งเสริมแนวคิดเศรษฐกิจสีน้ำเงินทั่วโลกช่วยให้รัฐบาลรับรู้คุณค่าของทะเลและชายฝั่ง และนำการประเมินนี้เข้าการวางแผนนโยบายเศรษฐกิจ
เศรษฐกิจสีน้ำเงินและความเป็นธรรม
นอกจากประโยชน์เศรษฐกิจ รัฐบาลยังต้องตระหนักถึงประโยชน์ด้านความเป็นอยู่จากการลงทุนเศรษฐกิจสีน้ำเงิน ทะเลและทรัพยากรเป็นเสาหลักของเศรษฐกิจและวัฒนธรรมในประเทศกำลังพัฒนาหลายแห่ง โดยเฉพาะรัฐกำลังพัฒนาที่เป็นเกาะขนาดเล็ก (SIDS) และประเทศพัฒนาน้อยที่สุด (LDCs)
รายงานปี 2017 เรื่องศักยภาพเศรษฐกิจสีน้ำเงินที่ธนาคารโลกและสหประชาชาติจัดทำร่วม อภิปรายว่าแนวคิดนี้ช่วย SIDS และ LDCs บรรลุเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืนของ UN ได้อย่างไร โดยเปิดโอกาสให้ประเทศรายได้ต่ำใช้ทรัพยากรที่มีค่าที่สุดของตน คือมหาสมุทร พร้อมเทคโนโลยีสมัยใหม่และแผนเศรษฐกิจเพื่อใช้ทรัพยากรอย่างเหมาะสม
ตามรายงาน แนวคิดนี้ “มุ่งส่งเสริมการเติบโตทางเศรษฐกิจ การมีส่วนร่วมทางสังคม และการรักษาหรือปรับปรุงการดำรงชีพ พร้อมกับทำให้มั่นใจในความยั่งยืนสิ่งแวดล้อม” กรอบนี้ให้ SIDS และ LDCs ชายฝั่งใช้ยุทธศาสตร์พัฒนาคาร์บอนต่ำและใช้ทรัพยากรมีประสิทธิภาพสูงสุด พร้อมลดความเสียหายสิ่งแวดล้อม สร้างงาน ยกระดับชีวิต เพิ่มความมั่นคงอาหาร และลดความเหลื่อมล้ำ โดยให้กลุ่มชายขอบที่มีความรู้และทักษะดั้งเดิมสำคัญเข้ามามีส่วนร่วม เช่น ผู้หญิง คนหนุ่มสาว และชุมชนพื้นเมือง
การเปลี่ยนแปลงภูมิอากาศจะกระทบประเทศรายได้ต่ำ รุนแรงที่สุด โดยประเทศชายฝั่งเผชิญความเสี่ยงและเปราะบางมากที่สุด แม้ใช้แนวคิดเศรษฐกิจสีน้ำเงินได้ทั่วโลก แต่ผลสำคัญที่สุดจะเกิดกับ SIDS และ LDCs เพราะรับมือการกระจายความเสียหายและต้นทุนภูมิอากาศที่ไม่เท่าเทียมได้ดีกว่า แนวคิดนี้เน้นเสริมความสามารถรับมือของชุมชนชายฝั่งด้วยโครงสร้างพื้นฐานธรรมชาติและรักษาบริการระบบนิเวศ ทั้งยังเพิ่มรายได้สำคัญจากการขนส่งทะเลและท่องเที่ยวชายฝั่ง
ประเทศชายฝั่งเข้าใจความสำคัญของการรักษาทะเล ในปี 2018 เซเชลส์ใช้การแลกหนี้กับการอนุรักษ์ธรรมชาติ ซึ่งเป็นกลไกทางการเงินที่ลดหนี้ต่างประเทศบางส่วนแลกกับการลงทุนอนุรักษ์ความหลากหลายทางชีวภาพท้องถิ่น เซเชลส์ กำลังกำหนดพื้นที่ทะเล 410,000 km² เพื่ออนุรักษ์และพัฒนายั่งยืน รัฐบาลยังร่วมกับธนาคารโลกและกองทุนสิ่งแวดล้อมโลกออก “พันธบัตรสีน้ำเงิน” แรกของโลก มูลค่า 15 ล้านดอลลาร์ สำหรับประเทศเกาะที่เศรษฐกิจแทบพึ่งประมงและท่องเที่ยวทั้งหมด โครงการเหล่านี้คาดว่าจะสนับสนุนความมุ่งหมายเศรษฐกิจสีน้ำเงิน การพัฒนายั่งยืน และความสามารถรับมือภูมิอากาศ
การเพาะเลี้ยงสัตว์น้ำยั่งยืน พลังงานนอกชายฝั่ง และการกักเก็บคาร์บอนสีน้ำเงินใน SIDS และ LDCs สามารถดึงดูดเงินลงทุนเอกชนและความสนใจต่างประเทศ เพื่อสนับสนุนการเปลี่ยนผ่าน กลไกนวัตกรรม เช่น การแลกหนี้กับธรรมชาติ เงินทุนผสมที่เน้นการพัฒนา และพันธบัตรสีน้ำเงินช่วยสร้างเศรษฐกิจนี้ในพื้นที่ที่ต้องการที่สุด ระยะยาวยังอาจเพิ่มการพึ่งตนเองและลดการพึ่งพาภายนอก
ภาคเศรษฐกิจสีน้ำเงินที่เพิ่งเริ่มมีศักยภาพนวัตกรรมมาก แม้ความเชี่ยวชาญอุตสาหกรรมยังค่อนข้างน้อย นักลงทุนแสดงความสนใจและความตื่นเต้นอย่างมาก ต่อโอกาสเติบโต ผู้ให้กู้และผู้จัดหาเงินทุนรู้ว่าอุตสาหกรรมนี้มีแนวโน้มเติบโตมหาศาลในปีข้างหน้า หลายคนมองการเปลี่ยนผ่านนี้เป็นโอกาสร่วมกระแสโลกสู่พลังงานสะอาด การใช้ทรัพยากรยั่งยืน และการผลิตอาหารมีประสิทธิภาพ
นักลงทุนยังเริ่มเห็นโอกาสกำไรสูงจากการสำรวจทรัพยากรชีวภาพและเทคโนโลยีชีวภาพทางทะเล การสำรวจนี้คือการค้นหาและนำสิ่งมีชีวิตจากพื้นทะเลและสภาพแวดล้อมทะเลอื่นมาใช้อย่างเป็นระบบ อาศัยความหลากหลายทางพันธุกรรมสูงเพื่อนวัตกรรมการแพทย์ ฟื้นฟูสิ่งแวดล้อม และเชื้อเพลิงชีวภาพ ปัจจุบันเป็นอุตสาหกรรมที่กำกับไม่ดีพอ หากปล่อยตามลำพังอาจทำลายระบบนิเวศพื้นทะเล ด้วยการนำชนิดพันธุ์สำคัญออกหรือใช้ทรัพยากรเกินขนาด แต่หากทำอย่างยั่งยืนและกำกับเหมาะสมภายใต้กรอบเศรษฐกิจที่เป็นทางการ ก็มีประโยชน์อย่างมากต่อความต้องการของสังคม
สิ่งน่าตื่นเต้นที่สุดคือเศรษฐกิจสีน้ำเงินยังอยู่ในช่วงเริ่มต้น อุตสาหกรรมหลักอย่างเกษตรและเชื้อเพลิงฟอสซิลอยู่มานานจนนวัตกรรมชนเพดาน มีสิ่งที่ทำเพิ่มเพื่อประสิทธิภาพหรือความยั่งยืนเหลือน้อย นี่เป็นเหตุผลหนึ่งที่กลไกตลาด ค่อย ๆ ผลักเชื้อเพลิงฟอสซิลออก แม้อุตสาหกรรมต้านทานหนัก พื้นที่เติบโตเหลืออยู่น้อยจริง ๆ
เศรษฐกิจสีน้ำเงินต่างออกไป ในอดีตขาดการลงทุนนวัตกรรมทั้งเงินทุนและทุนมนุษย์ และเราเพิ่งเริ่มเข้าใจว่ามหาสมุทรปกป้องเราและให้บริการระบบนิเวศสำคัญเพียงใด การที่รัฐบาลและบริษัทหันมาเน้นนวัตกรรมและขยายเศรษฐกิจสีน้ำเงินอาจสร้างการเติบโตการผลิตคล้ายการปฏิวัติเขียว หากทำอย่างยั่งยืนและคำนึงถึงความเป็นธรรม “การปฏิวัติสีน้ำเงิน” อาจเป็นเส้นทางชัดเจนสู่อนาคตที่ยั่งยืนและรับมือความเปลี่ยนแปลงได้ดีขึ้น
ภาพหลักโดย: Flickr
บทความนี้เผยแพร่ครั้งแรกบน Earth.Org และนำมาเผยแพร่ซ้ำที่นี่ตามข้อตกลงด้านบรรณาธิการ
อ่านเพิ่มเติม:
