“รีไซเคิลได้” ยังไม่พอ: ทำไมเศรษฐกิจหมุนเวียนจึงติดขัดที่ระบบ

คำถามในบทสัมภาษณ์

Toni Kienberger ผู้ก่อตั้ง Ocean Material อธิบายว่าทำไมการออกแบบให้รีไซเคิลได้เพียงอย่างเดียวยังไม่สร้างวงจร และทำไมต้องมีแรงจูงใจทางเศรษฐกิจใหม่ เขาร่วมกับ MeSentia และ Inspire พัฒนาองค์ประกอบที่อาจช่วยได้ นั่นคือกระบวนการที่มุ่งนำพลาสติกผสมซึ่งใช้ประโยชน์ได้ยากไปผลิตเป็นชิ้นงานโครงสร้างที่แข็งแรงโดยตรง ด้วยการเตรียมวัสดุน้อยลง

สัมภาษณ์เมื่อ 11 สิงหาคม 2026 คำถามและคำตอบแปลโดยตรงจากต้นฉบับภาษาเยอรมันที่ได้รับการรับรองแล้ว ไม่รวมคำแนะนำภายในถึงบรรณาธิการและองค์ประกอบจัดหน้ากระดาษ กฎระเบียบบรรจุภัณฑ์ของสหภาพยุโรป (PPWR) เริ่มใช้โดยทั่วไปตั้งแต่ 12 สิงหาคม 2026 วันเริ่มใช้เกณฑ์บางข้อขึ้นอยู่กับกฎหมายเพิ่มเติม ข้อมูลเทคโนโลยีสะท้อนสถานะการสนทนาและการพัฒนา ไม่ใช่ค่าประสิทธิภาพระดับอุตสาหกรรมที่พิสูจน์แล้ว

เกี่ยวกับผู้ให้สัมภาษณ์: Toni Kienberger เป็นผู้ก่อตั้งและ CEO ของ Ocean Material เขาสร้างธุรกิจ พัฒนาผลิตภัณฑ์ และห่วงโซ่อุปทานระหว่างยุโรปกับเอเชียมานานกว่า 15 ปี ปัจจุบันมุ่งพัฒนาทางออกหมุนเวียนระดับอุตสาหกรรมสำหรับขยะพลาสติกจากบริบททางทะเลและพลาสติกที่รีไซเคิลยาก

คุณ Kienberger สหภาพยุโรปให้ความสำคัญกับการออกแบบบรรจุภัณฑ์ให้รีไซเคิลได้ก่อน แต่การรีไซเคิลจริงในวงกว้างจะเริ่มเป็นเกณฑ์อย่างเร็วที่สุดในปี 2035 เรากำลังปรับบรรจุภัณฑ์กันหลายปีโดยไม่รับรองว่าสุดท้ายจะถูกรีไซเคิลจริงหรือไม่?

Toni Kienberger: ผมเห็นความเสี่ยงตรงนั้นพอดี กฎระเบียบยอมรับว่าการออกแบบให้รีไซเคิลได้อย่างเดียวไม่ได้รับประกันการรีไซเคิลจริง แต่สิ่งสำคัญคือเราไม่ได้เพียงปรับบรรจุภัณฑ์ ต้องสร้างการเก็บรวบรวม การคัดแยก กำลังรีไซเคิล และตลาดรองรับไปพร้อมกันด้วย ข้อกำหนดไม่สามารถเก็บวัสดุ สร้างโรงงาน หรือสร้างลูกค้าให้วัสดุที่นำกลับมาได้ด้วยตัวเอง

หากไม่พัฒนาสิ่งเหล่านี้พร้อมกัน ในปี 2030 เราอาจมีบรรจุภัณฑ์ที่ดีขึ้น แต่ยังไม่มีวงจรที่ทำงานได้ ช่องว่างระหว่าง “รีไซเคิลได้” กับการรีไซเคิลจริงอยู่กับเรามาหลายทศวรรษแล้ว

ช่องว่างนี้ใหญ่แค่ไหน?

Toni Kienberger: ใหญ่มาก UNEP ประเมินขยะพลาสติกทั่วโลกในปี 2024 ไว้ราว 400 ล้านตัน ส่วนบัญชีการไหลวัสดุฉบับครอบคลุมล่าสุดของ OECD แสดงว่ามีเพียงน้อยนิดที่คงอยู่ในวงจร: ในปี 2019 มีการรีไซเคิลจริงเพียงเก้าเปอร์เซ็นต์

ทำไมเศรษฐกิจหมุนเวียนจึงมักไม่ทำงาน?

Toni Kienberger: เพราะเราพยายามใส่ทางออกหมุนเวียนลงในระบบที่ยังให้รางวัลกับพฤติกรรมแบบเส้นตรง รูปแบบพื้นฐานยังเป็นการนำวัตถุดิบออกมา ผลิต ขาย แล้วเปลี่ยนเป็นชิ้นใหม่ให้เร็วที่สุด การใช้วัสดุปริมาณมากมักไม่ใช่ข้อเสียทางเศรษฐกิจ แต่เป็นส่วนหนึ่งของรูปแบบธุรกิจ บริษัทแทบไม่ได้รับรางวัลจากการใช้วัสดุให้น้อยที่สุดหรือรักษาผลิตภัณฑ์ให้อยู่ในวงจรนานที่สุด โดยทั่วไปพวกเขาได้รางวัลจากการขายมากขึ้น ไม่ได้หมายความว่าการเติบโตผิดเสมอไป คำถามคือเราโตด้วยอะไร: การใช้ทรัพยากรมากขึ้นเรื่อย ๆ หรือผลิตภัณฑ์และบริการที่ดีขึ้น การใช้ซ้ำ และวงจรวัสดุที่มีประสิทธิภาพขึ้น

เห็นได้ว่านี่ไม่ใช่แค่ปัญหาทางทฤษฎี ตามข้อมูลเบื้องต้นของสมาคม Plastics Recyclers Europe ยุโรปสูญเสียกำลังรีไซเคิลพลาสติกต่อปีเกือบหนึ่งล้านตันตั้งแต่ปี 2023 เรื่องนี้สอดคล้องกับเป้าหมายหมุนเวียนที่ทะเยอทะยานขึ้นอย่างไร?

Toni Kienberger: ไม่สอดคล้องกันเลย และแสดงปัญหาหลักชัดเจน เราตั้งเป้ารีไซเคิลสูง แต่บางส่วนกลับลงโทษทางเศรษฐกิจกับบริษัทที่ควรทำเป้าให้สำเร็จ

เหตุผลหลักค่อนข้างง่าย วัสดุใหม่มักถูกกว่าวัสดุรีไซเคิล ผู้รีไซเคิลต้องเก็บ คัดแยก ล้าง และเตรียมวัสดุ ใช้พลังงาน รับภาระของเสีย และสุดท้ายรับประกันคุณภาพที่เชื่อถือได้ พร้อมกับแข่งขันกับวัสดุใหม่ที่มีมาตรฐานและสินค้านำเข้าราคาถูก แต่ต้นทุนผลกระทบสิ่งแวดล้อมจากวัสดุใหม่ยังสะท้อนในราคาไม่เพียงพอ

หากบริษัทไม่ได้ถูกกำหนดให้ใช้วัสดุรีไซเคิลหรือไม่มีแรงจูงใจทางเศรษฐกิจ เมื่อไม่แน่ใจก็เลือกวัสดุที่ถูกกว่า โรงรีไซเคิลจึงปิดลง ขณะที่เราตั้งเป้ารีไซเคิลสูงขึ้นเรื่อย ๆ กรณีแย่ที่สุดคือเราปรับบรรจุภัณฑ์หลายปีให้รีไซเคิลได้ แต่รื้อกำลังของโรงงานที่จะรีไซเคิลมันจริงไปพร้อมกัน

ดังนั้นนอกจากการออกแบบที่ดี เราต้องมีความต้องการวัสดุรีไซเคิลที่เชื่อถือได้ และเงื่อนไขแข่งขันที่เป็นธรรมเมื่อเทียบกับวัสดุใหม่และสินค้านำเข้าราคาถูก

เราประเมินการรีไซเคิลสูงเกินไปหรือ?

Toni Kienberger: การรีไซเคิลขาดไม่ได้ ปัญหาเกิดเมื่อมันกลายเป็นยาปลอบใจให้ระบบเส้นตรง: เราผลิตและบริโภคต่อเหมือนเดิมแล้วสัญญาว่าจะรีไซเคิลทุกอย่างทีหลัง ขณะเดียวกันเรามักมองหาทางออกใหญ่เพียงอย่างเดียว ตอนแรกหวังให้รีไซเคิลแก้ทุกอย่าง ต่อมาก็พลาสติกชีวภาพ การรีไซเคิลทางเคมี การเก็บขยะ หรือกฎระเบียบใหม่ ทุกแนวทางอาจสำคัญ แต่ไม่มีทางใดแก้ปัญหาได้ลำพัง เพราะชนิดพลาสติก การใช้งาน กระแสขยะ และเงื่อนไขในแต่ละภูมิภาคแตกต่างกันมากเกินไป

ต้องมีอะไรบ้างเพื่อให้โครงการรีไซเคิลกลายเป็นวงจรที่ทำงานได้จริง?

Toni Kienberger: ห่วงโซ่เศรษฐกิจที่เชื่อมครบ ต้องมีวัสดุเพียงพอ การเก็บรวบรวมที่เชื่อถือได้ คุณภาพค่อนข้างคงที่ ปริมาณระดับอุตสาหกรรม และลูกค้าที่ซื้อผลิตภัณฑ์ที่ได้อย่างต่อเนื่อง สุดท้ายลูกค้าไม่ได้ซื้อแค่เรื่องราวความยั่งยืนที่ดี ผลิตภัณฑ์ต้องตอบโจทย์คุณภาพ ราคา และความพร้อม หากขาดแม้แต่หนึ่งองค์ประกอบ ความคิดดี ๆ ก็อาจหยุดอยู่ที่โครงการนำร่อง วัสดุไม่ได้หมุนเวียนเพียงเพราะรีไซเคิลได้ในทางทฤษฎี จะเป็นส่วนหนึ่งของวงจรก็ต่อเมื่อถูกเก็บรวบรวม แปรรูป และใช้ซ้ำจริง

ในการถกเถียง บางครั้งฟังเหมือนเทคโนโลยีที่ดีขึ้นจะทำให้วัสดุแทบทุกชนิดหมุนเวียนได้ ข้อจำกัดอยู่ตรงไหน?

Toni Kienberger: สุดท้ายกฎฟิสิกส์ยังมีผล วัสดุเสื่อมจากการใช้งาน ความร้อน รังสี UV และการแปรรูปซ้ำ พอลิเมอร์ต่างชนิดไม่ได้ผสมกันได้ตามใจ ความชื้น สิ่งสกปรก และสารแปลกปลอมมีผลต่อคุณภาพ การคัดแยกและเตรียมวัสดุก็ใช้พลังงาน วงจรสมบูรณ์ที่ไม่มีการสูญเสียจึงเป็นข้อยกเว้นมากกว่า เราต้องแยกให้ตรงไปตรงมากว่านี้ระหว่างรีไซเคิลได้ทางเทคนิค รีไซเคิลได้ทางทฤษฎี และถูกรีไซเคิลจริงระดับอุตสาหกรรม

จากประสบการณ์ คุณกล่าวว่าพลาสติกผสมมักมี 60 ถึง 70 เปอร์เซ็นต์ที่รีไซเคิลให้คุ้มค่าไม่ได้ ตัวเลขนี้มาจากไหน?

Toni Kienberger: ไม่ใช่สถิติเหมารวมทั่วโลก แต่เป็นประสบการณ์จริงจากโครงการที่มีกระแสวัสดุหลากหลายปะปนกัน สำหรับขวด PET สะอาดที่แยกชนิดดี ภาพย่อมต่างออกไป แต่ฟิล์มปนเปื้อน บรรจุภัณฑ์หลายชั้น สิ่งทอผสม หรือวัสดุจากพื้นที่ที่ระบบเก็บและคัดแยกอ่อนแอ มักไม่คุ้มทุน ในทางเทคนิคเรายังแยกและล้างต่อได้อีกมาก แต่ต้นทุนเตรียมวัสดุจะสูงกว่าราคาตลาดของวัสดุที่ได้คืน ดังนั้น 60 ถึง 70 เปอร์เซ็นต์จึงเป็นขนาดที่สมจริงตามแต่ละกระแส บางครั้งมากกว่านั้นด้วย

คุณร่วมกับ MeSentia AG และนักวิจัยของ Inspire AG พัฒนาเทคโนโลยีสำหรับกระแสวัสดุแบบนี้ แนวทางของคุณต่างจากกระบวนการรีไซเคิลเดิมอย่างไร?

Toni Kienberger: การรีไซเคิลเชิงกลแบบเดิมมักพยายามทำขยะพลาสติกให้กลับเป็นเม็ดที่สะอาดและสม่ำเสมอที่สุด วิธีนี้ได้ผลดีกับกระแสที่สะอาดและแยกชนิด แต่เมื่อเป็นส่วนผสมซับซ้อน การเตรียมวัสดุก็แพงขึ้นอย่างรวดเร็ว แนวทางเราต่างออกไป เราต้องการนำกระแสเทอร์โมพลาสติกผสมที่เหมาะสมไปผลิตเป็นชิ้นงานโครงสร้างแข็งแรงโดยตรง ด้วยการเตรียมวัสดุน้อยลงมาก พูดอย่างง่าย ส่วนเทอร์โมพลาสติกเป็นเมทริกซ์ ขณะที่เส้นใยที่มีอยู่ช่วยเพิ่มความมั่นคงได้ เราจึงไม่จำเป็นต้องแยกทุกอย่างจนถึงวัสดุชนิดสุดท้าย แต่พยายามใช้ส่วนประกอบที่มีอย่างมีเหตุผล นวัตกรรมไม่ได้อยู่แค่ในเครื่องจักร แต่อยู่ที่การทำงานร่วมกันของวัสดุ การควบคุมกระบวนการ รูปทรงชิ้นงาน และแม่พิมพ์

ถ้าอย่างนั้นนำขยะพลาสติกอะไรก็ได้จากแม่น้ำหรือชายหาดใส่เครื่องได้เลยหรือ?

Toni Kienberger: ไม่ใช่อะไรก็ได้ แต่เทคโนโลยีเรารับความหลากหลายและการปนเปื้อนได้มากกว่าวิธีรีไซเคิลแบบเดิมมาก โดยหลักแล้วสามารถแปรรูปส่วนปริมาณน้อยของทราย แร่ เศษอาหาร หรืออนุภาคโลหะขนาดถึงประมาณหนึ่งมิลลิเมตรได้ สิ่งสำคัญไม่ใช่วัสดุต้องสะอาดสมบูรณ์ แต่ต้องอยู่ในขอบเขตที่กำหนดและมีเทอร์โมพลาสติกเพียงพอ

เราก็ข้ามการตรวจสอบไม่ได้เช่นกัน ต้องคัดแยกเบื้องต้นและอาจเตรียมวัสดุตามกระแส แต่ความต่างอยู่ตรงนี้: เราไม่ต้องล้างและแยกให้เกือบเป็นวัสดุชนิดเดียวอย่างที่หลายวิธีเดิมต้องการ สำหรับพลาสติกสะอาดแยกชนิด การรีไซเคิลเชิงกลแบบเดิมมักเหมาะกว่า แนวทางเราเริ่มตรงที่วิธีเหล่านั้นถึงข้อจำกัดทางเทคนิคหรือเศรษฐกิจ

เทคโนโลยีรีไซเคิลใหม่หลายอย่างทำงานในห้องทดลองได้ แต่ล้มเหลวเมื่อใช้ในอุตสาหกรรม ทำไมของคุณถึงต่างออกไป?

Toni Kienberger: พูดตรง ๆ เราจะรู้คำตอบสุดท้ายก็ต่อเมื่อโรงงานอุตสาหกรรมแห่งแรกเดินต่อเนื่องแล้ว กระบวนการพื้นฐานทำงานได้ และเราได้ผลิตแผ่นและชิ้นงานที่รับภาระได้จากกระแสวัสดุจริง แต่ในการเดินงานอุตสาหกรรม เรื่องสำคัญต่างออกไป: รอบการผลิตที่คงที่ การป้อนวัสดุอัตโนมัติ คุณภาพสม่ำเสมอ อายุใช้งานแม่พิมพ์ ปริมาณผลิต และต้นทุนจริงต่อชิ้น แล้วยังมีตลาดด้วย เครื่องผลิตได้อย่างเดียวไม่พอ ต้องมีคนซื้อผลิตภัณฑ์ต่อเนื่อง เรามั่นใจพอที่จะก้าวต่อไป แต่ยังไม่ได้สิทธิ์จะเล่าเรื่องความสำเร็จ

การใช้งานแรกของคุณคือพาเลต ทำไมเลือกผลิตภัณฑ์ที่ดูไม่หวือหวานี้?

Toni Kienberger: ก็เพราะมันไม่หวือหวานี่แหละ แทบทุกผลิตภัณฑ์เคยอยู่บนพาเลตสักช่วงในห่วงโซ่อุปทาน ข้อกำหนดชัด ปริมาณมาก และน้ำหนัก ความทนทาน รวมถึงการนำกลับมาหมุนเวียนมีผลทางเศรษฐกิจโดยตรง แนวทางน้ำหนักเบาของเราแสดงจุดแข็งตรงนี้ได้ ขณะเดียวกันไม้ก็เป็นวัสดุชั้นดีที่เราไม่ได้ต้องการแทนทั้งหมด สิ่งที่น่าสนใจคือการใช้งานและวงจรโลจิสติกส์ปิดที่พาเลตเบากว่า แข็งแรง และใช้ซ้ำได้คุ้มค่า พาเลตจึงเป็นจุดเริ่มต้นอุตสาหกรรมที่ดี ไม่ใช่เป้าหมายสุดท้าย

พลาสติกสำหรับผลิตจะมาจากไหน?

Toni Kienberger: จากกระแสขยะอุตสาหกรรมและขยะที่เก็บใกล้ชายฝั่งและแม่น้ำ ซึ่งวันนี้ยังไม่มีแนวทางใช้ประโยชน์คุณภาพสูงที่มั่นคง แต่การผลิตอุตสาหกรรมไม่อาจพึ่งขยะน่าตื่นตาจากกิจกรรมเก็บขยะเป็นครั้งคราว เราต้องการปริมาณต่อเนื่องและคุณภาพที่กำหนด หลายโครงการติดขัดตรงนี้: มีตัวอย่างดีและคนสนใจมาก แต่ไม่มีห่วงโซ่อุปทานที่เชื่อถือได้ เราจึงคิดเรื่องแหล่งวัสดุ การเตรียม การผลิต และตลาดไปด้วยกันตั้งแต่ต้น

ในบทสัมภาษณ์เดิม คุณประกาศว่าจะเริ่มเดินโรงงานอุตสาหกรรมแห่งแรกกลางปี 2026 ตอนนี้เป็นอย่างไร?

Toni Kienberger: เราทำไม่ทันกำหนดนั้น กระบวนการพื้นฐานทำงานได้ แต่เราประเมินงานพัฒนาการใช้งานจริงที่เหลือต่ำไป สำหรับพาเลตไม่ใช่แค่วัสดุ แต่โดยเฉพาะรูปทรง ความสามารถรับภาระ และการสร้างแม่พิมพ์ หลายเดือนที่ผ่านมาเราทำงานตรงนี้อย่างเข้มข้น ขั้นถัดไปคือสร้างโรงงานอุตสาหกรรมแห่งแรก ขณะนี้กำลังหารือเรื่องทุนสนับสนุนและการจัดหาเงินทุนหลายช่องทาง ตราบใดที่ยังไม่มีข้อสรุป การให้วันใหม่ตายตัวคงไม่รับผิดชอบ จากนั้นเราต้องพิสูจน์การเดินงานอุตสาหกรรมอย่างต่อเนื่องและมั่นคงด้วยโรงงานนั้น

ต้องเปลี่ยนอะไรเพื่อให้สิบปีจากนี้เราไม่ยังพูดถึงปัญหาเดิม?

Toni Kienberger: บางครั้งผมสงสัยว่าในอนาคตคนจะพูดถึงช่วงหลายปีนี้อย่างไร ว่าเรารู้ปัญหามานานแล้ว แต่คิดว่ากิจกรรมเก็บขยะไม่กี่ครั้ง ฉลากใหม่ และคำว่า “รีไซเคิลได้” ทุกที่ก็คงพอ ตราบใดที่ไม่ต้องเปลี่ยนระบบจริง

แบบนั้นไปต่อไม่ได้ เราต้องเปลี่ยนอย่างจริงจังและฉลาด: ความต้องการวัสดุทุติยภูมิที่มีจริง เงื่อนไขเป็นธรรมเมื่อเทียบกับวัสดุใหม่ ผลิตภัณฑ์ที่ใช้ได้นานขึ้น และเทคโนโลยีสำหรับกระแสวัสดุที่วันนี้ตกหล่นจากระบบ

ในระยะยาวเราจึงไม่ได้คิดแค่พาเลต ภูมิภาคต่าง ๆ ควรนำขยะที่ใช้ประโยชน์ยากของตัวเองมาผลิตสิ่งที่ต้องการในท้องถิ่น แทนที่จะส่งออกขยะแล้วนำเข้าผลิตภัณฑ์สำเร็จ เราจะมีวัตถุดิบ การผลิต และการสร้างมูลค่าในท้องถิ่น

เราอยู่ในคนรุ่นที่ยังเลือกได้ว่าเศรษฐกิจหมุนเวียนจะเป็นรูปแบบเศรษฐกิจจริง หรือยังคงเป็นเพียงฉลาก

ผู้สัมภาษณ์: Markus Vögele